|
شعر چلنگی
|
||
|
تورکجه مدرن دويغوسل وب صايفا |
شعر ، شاعير
شوٍبههسيز دوٍزگون شاعير خالقينين گوٍر سَسيله عصرينين باغيرتيسيدير .اؤلکهسينين سؤز بيلهني ؛ دهيرلي باشچيسيدير. شعرين قيلينجين ، دوشونجه بولوونه چکيب گيزلين يارالارا مرحم قوْيماق اوچون ؛ باجاريقلي حكيم کيمي ايشه باشلايان زامان. معنا دوْلو سؤزلري ايله اوٍرهكلري اوْخشاييب مؤجوزهلر يارالدار . اوٍرهک بولاغيندان شعره سؤز پالتاري گئيينديريب سانارسان گنج قيز بزهنيب اوْتاقدان چيخير . بئله بير شاعير اولماغا اينجه ذؤوق گرهکدير.
شعرين بوتون دؤورلرينه دريندن باخاندا دوشونوروك ؛ شعر بيليكلريندن باشقا بير حقيقت ده وار؛ اوْدا ذؤوقلا باجاريق ، بيرده شاعيرليک روحيهسيدير . دئمک بوُنلاردا ، اؤزلوگونده بير کيمسهنين گوجلو شاعير اوْلماسينا يئتمز . معنا ايله بيان باخيميندان دا اوْلدوقجا بيلمک گرهکليدير . بوُنلار ايکيسي بيرگلشسه اوْندا قلم ميضراب کيمي شاعيرين اوٍرهک تئللرينه دَيهر ، ماهنيلار يارانيب اورهکلر آلينار، بير کيتابدا يئر توتمايان سؤز بير مصراعدا اؤزون گؤسترهر.
تونسلي " ابن خلدون " 8 - ينجي عصرين تانينميش تاريخ يازاني دئيير : " شاعير گرهک بؤيوک اوُستادلارين آزي نئچه مين بيت شعرلرين ائله گؤزوندن کئچيره کي اوْنلارين هاميسين ذهئنينده ساخلاييب ، بير مضمونو شعرلنديرمك ايسته ديي زامان يادداشيندا اوْلان سؤزلردن اَن گؤزهلين سئچيب ، شعرينده ايشلهتسين . "
دئمک بوُ گونون باش قاريشيقليقلاري ايله ياشاييشين آغير دوُرومو، اوْلا بيلر کي بئله بير باخيملا اوُيغون اوْلماسين آما شوبههسيز دهيرلي شاعيرلرين اثرلري ايله تانيشليق ، اؤز بيلييين شعر ساحهسينده گئنيشلنديرمک شاعرين فيکرينه اينجه ، درين مضمونلارلا ايفاده ائتمک ده بوْللو يارديمچي اوْلا بيلر .
ياراديجيليق خصوصي ايله شعر؛ بير كيمسهلرين باخيشينا گؤره تانري ياراديجيليغين دان سوْنرا اَن گؤزهل ياراديجيليقدير . آنجاق بوُ يوْلون دوْلاشيق ، بوُروشوق کوٍچهلري يوْخ ،آخار چايينا قوْشولوب درهلر ، تپهلر آشاراق انگين دنيزين دوشوندوکده دَيَرلي اينجيلري اَلده ائديليب اؤلمز اثرلر يارانيرسا ، اوٍسته کي سطيرلرده گئدن سؤز دوْغرولاشاجاق.
شعر پريسي اوْ قدر گؤزهل ، طنطنهليدير کي هر کيمسهنين قاپيسين راحاتجاسينا چالماز . دئمک ، اوْلماز کي بير شاعير گؤزون يوللا تيکسين بلکه بو پري بير گونده اوْنا قوْناق گَلسين . اوْنون آرديجا قاچيب مين شوْوق ، ذؤوق ايله اَتهييندن توُتوب اَله گتيرمهسي گرهکليدير .
بير شاعيردن يئني شعرين نهدير؟ سوروشورسان . گاهدان چوْخ يازيقليقلا بوْينون چيينينه قوياراق " نئچه واختدير بير زاد يازانماميشام ، آخي شعر پريسي هله مني قارشيلاماغا کوسگوندور "دئيير
اوْنا دئمک اوْلار : نه اوٍچون سن اوْنون آردين توُتوب قاريشلاشماغا گئتميسن .
خيال يارالدان ، گؤزهل ، نظملي ، درين معنالي ، ترتيبلي و ... و ... اولان سؤزون چئورهسينده چاليشيب ، اوُلو آستاناسينا يوْل تاپماقدا دَيَرلي اوْلاجاق .
منجه ؛ اؤز ياشاييشيندا هر دن بير شعر يازان کيمسه شاعير دئييل . اؤز ياراديجليغيندا ياشايان ، شعري دامارلاريندا قان تک دوْلانديران كيمسه شاعيردير . خالقين باخيشيندا عادي ، اؤنمسيز اوْلان بوْللو نَسنهلر شاعير اوٍچون ماراقلي بير سوژئت دير. اوْ اؤز ايتي باخيشي ايله ؛ کؤرهک اوٍرهيي ايله ، گؤردويون سوْرغو آلتينا چکيب ، حقيقتي اَلده ائدير . شاعيرلر اوْلماسايدي گؤندهليک عادي مسئلهلر ؛ اوْلايلارين قاتلاري آراسيندا گيزلهنن سيررلارين پردهلرين کيم ييرتيب دوْغرو اوٍزون گؤسترهردي ؟ شاعير يوُردونون ، ائلينين ؛ تاريخينين ؛ خاطيرهلريني ؛ رؤويالارلا دوشونجه سيني تانييب ؛ اؤيرهنمکده گوٍجلو اوْلماليدير . اوْ اؤز اوْخوجولاري ايله اوُغورلو ايلگي قورماق اوٍچون ، اؤزونون ايچي گؤزهل، حقيقت سئوهن ، منتظم ياشامالي دير . شعر ايشي ايله ياناشي شاعيرليک عشقي ، شاعيرليک بيليگيده اَلده ائتمهلي . بونلار هر بيري تکليکده دَيَرسيزدير . هر ايکيسي بير قوشون قانادلاري ساياقدير. باشقا سؤزله بير بيت شعرين ايکي مصرعي کيمي بير-بيرينه سؤيكه نيب ياناشي اوْلماليدير .
شعر صنعتينين نظر صاحيبلرينين باخيشلارينا گؤره المعجم ده اوْخويوروق : " دوْشون؛ شعر کؤکدهن ، سؤزلوک بيليگيله استدلالدير . اصطلاح اوٍزره فيکيرلشميش ، قوْشولموش ، نظملي ، تيکرارلي ، مساوي ، سوْن حرفلري بير- بيرينه اوْخشايان سؤزلردير ... "
( علامه قزيني چاپيلاريندان ص 960 )
آيديندير ، بئله بير سؤزلر ياراتماق اوچون شعرين بيليکلري ايله بيرگه هنرينده باجارمالي ييق .
نظامي عروضي شاعيرلييي " صنعتچيليک " بيلر .
دئمک بوُ سؤزلري نظره آللاندا گرهکمز يالنيز ايلهام ، ذؤوق ، باجارقلا ايچدن قاينماغا اوٍرهييميزي خوش ائدهک . شاعير اوْلماق ايستهين کيمسه اوْنون بيليکلرينده دريندن اؤيرهنيب شعرينده ايشلتمهليدير . نئجه کي بير کيمسه ايستهسه طبيب ، معمار و .... اوْلسول ، او رشتهلرين علمرين لازيمي قدر اؤيرهنمهسي گرهكليدير .
يوخاريدا دئديييميز سؤزلردن بئله آنلانيماسين کي گرهک شاعيرلييي ادبيات بيليم يوُردلاريندا اؤيرهنک . يوخ !اوٍرهکدن ، ايچدن ، عاطيفه باخيميدان شاعير اولمالي . شاعير ياشامالي ؛ چئوره ميزه شاعير کيمي باخمالي ، شعرله نفس آليب شعرله اؤلمک .
باشقا سؤزله دئسک ؛ دوْغروسو شاعير ياشاييشين صحنهلرينين سَسيني اؤز ذهئنينده يئرلشديريب ، يازماغا باشلايان زامان اوْنلاردان فايدالانير ، چاي کيمي آخيب ؛ ياغمور کيمي ياغير. ياراديجيليغي او قدر دوغال گؤرونور ؛ اوْخوجو اؤزون شعرينين ايچينده حيس ائدير . ائله بوُنداندير ؛ داهي شاعيرلريميز ياراديجيليق يوْللارينين ائنيش - يوْخوشلارين ايناملا اؤتوب ، قالارگي ، اؤلمز اثرلر يارالدا بيليبلر.
شاعير ايچينين چيرکينليکلري ايله چاتيشمازليقلارين ديشارييا آتيب درينلکيلره جوُمماق اوٍچون ساغلام ذؤوق ؛ لطيف روحلا سايدام(زلال) عاطيفهلي اوْلماليدير .
قايناييشلا ؛ چاليشماق(جوشش و تلاش) شاعيري بوٍتوٍنلنديرمک دئمکدير . شعر ذؤوقو اوْلدوقدا شعر بيليکلريده گرهکلي دير . شاعير گئنيش مطالعه ائديب درين دوٍشونجهلي اوْلماليدير . سؤز اينجيلريندن اوْلدقجا فايدالانيب شعر گلينين بَزهمهلي دير .
ساغلام ذؤوقولو ، دوْغال شاعير اوْلان کيمسه ، روحلا فيکير باخيميندان شاعيردير. دئمك شعري ايچدن گؤزهل اوْلدوقدا ظاهيري گؤزهلليکله گوٍجلو موسيقينيده دوُيماق اوْلار .
کئچميش نهنگ شاعيرلرين اثرلرينه اؤتري باخان ؛ اؤز ادبياتينين اوُلو يٌاراديجيلارين تانيمايان کيمسه , ييغجام ؛ اوٍرهيه ياتان ؛ يئتگين ؛ دَرين معنالي ؛ اؤيرهديجي ؛ هر يؤنلو ، ... سؤزلر يييهسي اوْلا بيلمز .
اوْنلارکي شعري جدول قاليبيندا اوْخوجويا تاپشيريرلار ، اوْخوجو واخت قوْيوب بوُ جَدولي آچيقلاياندان سوْنرا بير زاد اَله سالا بيلمير. دئمک بوُنلار گوٍجلو، معنالي شعر يازانلارادا ظوٍلم ائديرلر . نييه کي اوْخوجو بئله دوُرمدا " شعر اوْخوماسام ؛ باشيم دينجدير " دئيير .
شعر بير عاطيفهنين ؛ دويغونون ؛ باخيشين رسيملهشيب ، تجسم اوْلموش اوٍزودور . اوْندا کي شاعير بير اؤزهل حالته دوٍشوب بير کيمسهدن يا بير مؤوضوعدان حيسسلري قايناغا گليب دوُيغولارينا شعر دونو گئيديرير ؛ اوْخوجو اوْ شعري اوْخوياندا شاعيرين حالتينه ياخين دوُروم تاپير . بورادا شعرله شاعير هر ايکيسي اؤز يئرين تاپا بيلير . ائله اوْنا گؤرهده ادبيات بيلگينلري : " دوٍز هوٍنر واقعيتلري يئنيدن ياراتماقدير ." دئييرلر
آرخايٌين اوْلاق کيتاب ، کيتابخانا ، توْپلوم ايلگيسي قوُران گئنيش يئرلر ، بوُروشوق اؤنجول وسايل ، کامپيوتر ، اينترنت کيمي اطلاعات آنبارلاري ؛ يوٍزه – يوز ، هوٍنر ، بيليک ، شعرله شاعيرليک تورهدن دئييللر . اگر بير کيمسهده ذؤوق ، باجاريقلا شاعيرليک روحيهسي اوْلسا ، شعرين چکيجي يوْنلري ووُجودوندا يئر سالسا ، شعرين آيدين بوُلاغي درينليکلرينده قايناغا گلسه ، آمما شعرين صنعتلرينه ياراقلانماسا ؛ بوْللو سؤزجوکلر ، اصطلاحلار ، کنايلهلر و ... اؤيرهنيب تيکرار ايشلتمهسه ، ادبي اثرلري فيکيرله مدنيت باخيميندان مطالعه ائتمهسه ، دوٍنيا شعري ايله تانيش اوْلماييب سَبکلريندن خبرسيز قالسا ، بير يؤنلو شاعير اوْلوب اثرلري دوْغولماميش اؤلومه اوغراياجاق . نئجه کي تذکرهلره گؤز دوْلانديراندا سايسيز شعر قوْشانلار گؤروروک کي شعر طبعلري اوْلدوقدا بو صنعتده بيليکلرينين آزليغينا گؤره اؤلمز اثرلر يارالدا بيلمهييب ، يالنير دفترلر قاتيندا گيزلهنن بير قوُرو آدلاري قاليب .
شاعير دايانمادان آختاريب ، سؤز تؤرهدن اوْلماليدير . اوْ بير آخار چايدير ، آخديقجا دوُرولوب قارشيندا اوْلان چيرکينليکلري يوُيوب فيکيرلره طراوتله يئنيليک باغيشلاياندير.
فرانسهلي نقد يازان آدليم شاعير " پُل والري" دئيير : هوٍنرين چتينلکلري هر کيمسهده يئني فيکيرلر دوغان اوْلسا، اوْ شاعيردير. باشقا سؤزله چاتيشمازليقلار بير کيمسهنين ياراديجي ؛ يئني فيکيرلرينين قاباغين آلسا دئمک اوْ شاعير دئييل ...
اوْنون وطنداشي " آندره موروا " دا دئيير : آرديجيل چاليشماقلا شعرين بوٍتون چتينليکلرين آرادان گؤتورهن کيمسه شاعيردير .
يازينين سونوندا بو قونودا داها گوٍجلو ، درين يازيلاري نظر صاحيبلريندن اومورورام .
|
|